Archief en bibliotheek

Dokumentations- und Informationszentrum (DIZ) Emslandlager

Homepage

 

Archief

Het verzamelen en archiveren van historisch foto- en tekstmateriaal, het zoeken naar authentieke, door de voormalige gevangenen zelf geschreven documenten over hun vervolging en internering en het vastleggen van hun herinneringen op geluids- of videoband behoorden vanaf het begin tot de belangrijkste taken van het centrum.

De slechte omstandigheden wat ruimte betreft ten tijde van het provisorium, de voortdurend wisselende personeelsbezetting, de tijd- en krachtvretende inspanningen om de continu´teit van de gedenkplaats te kunnen waarborgen hebben ertoe geleid dat de opbouw van een systematisch ingericht huisarchief telkens weer moest worden onderbroken en op dit moment nog maar in de beginfase verkeert. Desondanks is het met de hulp van velen (ook hier moeten de ex-gevangenen met name worden genoemd) gelukt om gedurende al die jaren een niet onaanzienlijk basisarchief aan te leggen, wat ook moge blijken uit de conceptie van de nieuwe permanente expositie.

Intussen bevat het nog provisorische archief van het centrum persoonlijke getuigenissen van gevangenen (herinneringen, documenten over hun vervolging en internering, brieven uit de kampen, tekeningen, gedichten en liederen), kopieŰn van duizenden van documenten uit Duitse en buitenlandse archieven over de Emslandkampen 1933-1945 (stukken van voor de Emslandkampen bevoegde instanties, lijsten van gevangenen, historische krantenartikelen, documentatie over naoorlogse processen, materiaal met betrekking tot schadevergoeding voor ten onrechte ondergane hechtenis en nog veel meer), een collectie historische foto's, geluidsbanden, videofilms en -opnamen en diaseries over de geschiedenis van de Emslandkampen in het bijzonder en over de geschiedenis van het nationaal-socialisme in het algemeen.

Al dat materiaal moet nog systematisch worden geregistreerd. Een voorbeeld: In de diverse bestanden van het centrum komen ongeveer 20.000 tot 30.000 namen van gewezen gevangenen voor. Een geautomatiseerde databank zou verdere informatie over individuele lotgevallen, bepaalde groepen van gevangenen, transporten, overplaatsingen en dergelijke ontsluiten en er aldus toe bijdragen de tot dusver bereikte stand van wetenschap over de Emslandkampen, ook in de context van andere kampen en vervolgingsmaatregelen, op een hoger plan te brengen.

Een van de uiteindelijke doelstellingen van de archivering is een "opzoekboek", waarin in eerste instantie alle bestanden van het centrum en in een later fase ook andere archiefbestanden over de Emslandkampen opgenomen en zo voor de bezoeker ontsloten worden.

 

Bibliotheek

De bibliotheek van het centrum, oorspronkelijk opgezet als bescheiden handbibliotheek, bevat inmiddels meer dan 6.000 boeken, tijdschriften, brochures en videofilms, waarbij de momenteel beschikbare ruimte geen plaats meer biedt aan nog meer aanwezige boeken. De relatief snelle uitbreiding van het aantal titels is mogelijk gemaakt door een groot aantal giften. Uitgeverijen in Duitsland, Oostenrijk, Luxemburg en Zwitserland hebben de opbouw van de thematische bibliotheek tot dusver gesteund.

Daarnaast zijn er tal van donaties onder andere uit het privÚ-bezit van voormalige ge´nterneerden. Het is niet "alleen" de geste van verbondenheid die juist aan hun ondersteuning met literatuur een bijzondere betekenis geeft. In vele gevallen gaat het bij de geschonken boeken om titels die al jarenlang zijn uitverkocht, om publicaties van kort na 1945 of uit de jaren 50 of 60, of om publicaties die met het einde van de DDR verloren zijn gegaan.

Om op een zinvolle manier met de aanwezige literatuur om te kunnen gaan, is ten behoeve van de bibliotheekgebruiker gekozen voor een ver doorgevoerde thematische systematiek, die met name snel toegang biedt tot de uiteenlopende afzonderlijke aspecten van het nationaal-socialisme. Belangrijke thema's zijn republiek van Weimar, neonazisme, rechtsextremisme en racisme alsook andere politiekhistorische onderwerpen.

Op grond van deze systematiek zijn alle aanwezige publicaties in een geautomatiseerd systeem ingevoerd. Hierdoor is het zoeken naar bepaalde titels, auteurs, onderwerpen of bronnen over de tijd van het nationaal-socialisme aanzienlijk vergemakkelijkt. Samen met de verbeterde ruimte is zodoende een geschikte werkplek geschapen voor de historisch ge´nteresseerde bezoeker.